پنیرک

خواص و عوارض پنیرک

کلیات گیاه شناسی:

پنیرک با نام علمی Malva sylvestris است و در عربی خبازی نامیده می شود. گیاهی است علفی به ارتفاع تا ۶۰ سانتی متر و پایا. به صورت خودرو در بسیاری از نقاط می روید و برای استفاده نیز کشت می گردد. قسمت مورد استفاده پنیرک برگ و گل می باشند. البته در اکثر نواحی، گل پنیرک مورد استفاده قرار می گیرد.

این گیاه در ایران رویش ندارد و گونه ی نزدیک به آن به نام M.neglecta مورد استفاده قرار می گیرد. گونه ی موجود در ایران، به بلندی گونه اول نیست و به حالت تقریبا خوابیده است و حداکثر تا ۴۰ سانتی متر مرتفع می شود. برگ ها دارای حالت دایره ای و دندانه دار و گل ها به رنگ بنفش و کوچک هستند.

قسمت مورد استفاده پنیرک در ایران، گل های بنفش رنگ خشک شده ی آن می باشد. محل رویش این گیاه در ایران: نواحی البرز، اطراف تهران، شمال ایران، آذربایجان، آستارا، اصفهان، نواحی مرکزی ایران، خراسان، دامغان، سمنان، جنوب ایران، کرمان، بلوچستان و سایر نقاط می باشند.

خواص درمانی

  • پنیرک حاوی موسیلاژ ( لعاب نباتی) و ویتامین های A , B , C است. از برگ و گل این گیاه در طب استفاده می شود. پنیرک ضد سرفه و مرهم سینه است.
  • خاصیت مسهلی و نرم کننده دارد. دم کرده آن برای کسانی که دچار یبوست و دارای معده و روده های تنبلی هستند توصیه می شود.
  • جوشانده آن برای عفونتهای مثانه و اسهال خونی و سرفه های شدید مفید و موثر است.
  • برگ و ریشه پنیرک را اگر به شکل ضماد در آورید و روی دمل و یا کورک بگذارید فورا سر باز می کند.
  • چون خاصیت مسهلی دارد، برای ورم مجاری گوارش و ادرار مفید است.

طریقه و مقدار مصرف گل پنیرک

تهیه چای: بر روی ۲ گرم از گل ها، یک لیوان آب سرد ریخته و حداکثر ۵ دقیقه می جوشانیم. هم چنین می توان بر روی همین مقدار گل، یک لیوان آب در حال جوشیدن ریخته و پس از ۱۵ دقیقه، صاف نموده و میل کنیم.

نکات قابل توجه:

  • اثرات گل پنیرک، عمدتا مربوط به موسیلاژ و آنتوسیانین آن است که یکی از مهم ترین داروهای ضد سرفه و مفید برای رفع گرفتگی صدا است.
  • بهتر است پس از صاف کردن، دم کرده گل را کمی فشار داده تا تمام موسیلاژ، استخراج شده و تفاله را دور بریزیم.
  • هنگام تهیه ی فرآورده، نباید بیش از ۵ دقیقه آن را بجوشانیم، چون باعث هیدرولیز موسیلاژ و کم اثر شدن محصول می شود.
  • در منابع جدید مصرف گیاه را برای درمان کم خونی، مفید گزارش نموده اند.

ترکیبات مهم برگ پنیرک:

برگ حاوی حدود ۸ درصد موسیلاژ می باشد که پس از هیدرولیز، تولید قندهای آرابیند گلوکز، رامنوز، گالاکتوز و اسید گالاکتورونیک اسید می کند. هم چنین حاوی مقداری تانن فلاونوئید است.

طریقه و مقدار مصرف

بر روی ۵ گرم برگ، یک لیوان آب سرد ریخته و بمدت حدود ۵ دقیقه می جوشانیم و یا بر روی همین مقدار برگ، یک لیوان آب در حال جوشیدن می ریزیم (بهتر است درب آن را بپوشانیم سپس پس از ۱۵ دقیقه صاف می کنیم. البته بهتر است محلول های سرد آن را، قبل از مصرف کمی گرم کنیم. در صورتی که با هر بار مصرف، یک قاشق عسل به آن بیفزاییم، اثر آن قوی تر می شود. این میزان مصرف را می توان روزی ۳ تا ۴ بار تکرار کرد.

اثرات مهم:

اثرات مهم برگ پنیرک مشابه گل های آن است به ویژه جهت درمان تورم قسمت های بالای راه های تنفسی و گلو و تورم های روده ای – معدی بسیار مناسب است.

خواص دارویی:

برگ پنیرک به عنوان یکی از گیاهان مؤثر در عوارض سرماخوردگی به ویژه سرفه، در تعداد زیادی از فرمولاسیون های سرماخوردگی، مخلوط با گیاهان دیگر وجود دارد.

عوارض جانبی

تاکنون عوارضی از مصرف گل و یا برگ پنیرک گزارش نشده است.

نکات قابل توجه:

  • گیاه پنیرک موجود در ایران (Malva neglecta)، از نظر خواص دارویی مشابه با پنیرک موجود در نقاط دیگر دنیا است.
  • خواص گل و برگ پنیرک نزدیک به هم است ولی اثرات گل به دلیل داشتن آنتوسیانین و لكوآنتوسیانین ها کامل تر می باشد.
  • برای استفاده از خواص کامل پنیرک، می توان مخلوطی از گل و برگ آن را مورد استفاده قرار داد.
  • چون اثرات پنیرک با گل ختمی هم جهت است، می توان از مخلوط گل پنیرک و گل ختمی جهت تهیه ی موسیلاژ مربوطه، به ویژه در سرماخوردگی و تسکین سرفه و به عنوان خلط آور و رفع گرفتگی صدا استفاده کرد.
  • برای جمع آوری گل ها، بهتر است در زمان باز شدن گل ها که اکثرا در تابستان است، این کار صورت گیرد.
  • در بازار ایران، فقط گل پنیرک به صورت خشک شده (بنفش رنگ) وجود دارد که می توان طبق روش ذکر شده، از آن استفاده کرد.

پنیرک در طب سنتی

  • از نظر طب سنتی گیاه پنیرک را معتدل می دانند. اخلاط غلیظ را رقیق و اخلاط خیلی رقیق را معتدل می کند. ساییدگی برگ آن، برای شکستگی اعضاء مفید است. ترکیب آن با روغن زیتون برای سوختگی و عقرب گزیدگی مفید است. دم کرده ساقه و برگ آن با شکر، گرفتگی صدا را برطرف می سازد.
  • در درمان التهاب های تنفسی و جوش های پوستی کاربرد دارد. دارای ویتامین های A و B و C است و در درمان بیماری های کلیه و مثانه بسیار مؤثر است. ضد سرفه و مرهم سینه است
  • برگ و ریشه پنیرک اگر به شکل ضماد درآید و روی دمل و یا کورک قرار گیرد باعث می شود تا بسیار سریع سر باز کنند.
  • جوشانده ی آن برای عفونت های مثانه، اسهال خونی و سرفه های شدید موثر و مفید است. دم کرده آن برای کسانی که دچار یبوست و دارای معده و روده های تنبلی هستند، توصیه می شود.
  • در درمان برونشیت و استفراغ نیز استفاده می شود. به صورت غرغره در رفع تحریکات و مخاط دهان و درد گلو اثر مفیدی دارد. همچنین برای رفع سوزش مجرای ادرار مفید است.
  • برای رفع جوش های صورت نیز می توان از پنیرک استفاده کرد. ضمن این که درد و ناراحتی های محل جوش را تسکین می دهد، به صورت کمپرس یا لوسیون در درمان سوختگی ها موثر است.

مطالب مرتبط

خواص و فواید گزنه

گزنه گیاهی است علفی و چند ساله که ساقه آن چهار گوش بوده و بطور قائم تا ارتفاع یک متر بالا می رود. این گیاه در خرابه ها، باغها و نقاط مرطوب که چهار پایان از آن عبور می کنند، بحالت خودرو می روید. ریشه این گیاه خزنده بوده و در ناحیه ای که سبز می شود، کم کم تمام منطقه را فرا می گیرد.

جزییات ...

خواص کوشاد و طریقه مصرف آن

از نظر طبی ریشه گیاه کوشاد قسمت مورد استفاده آن است. این ریشه ضخیم، گوشت ابرنگ زرد تیره و یا قهوه ای مایل به قرمز بوده که دارای طعمی بسیار تلخ و نامطبوع است. برای مصارف طبی ریشه کوشاد باید اقلا سه ساله باشد تا اثر داشته باشد.

جزییات ...

کنگر صحرایی

کنگر صحرایی گیاهی است چند ساله که توسط بذر و ریشه های خزنده خود تولید مثل میکند. از خانواده Compositae است و ارتفاع آن ۳۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر با ریشه های عمیق و افقی گسترده میباشد. ساقه های کنگر صحرایی، افراشته و بلند و صاف و بدون کرک ای بوده است.

جزییات ...

کندر چیست و چه خواصی دارد؟

پس از بریدن تنه درخت کندر و تقسیم به قسمتهای کوچکتر، شیره ی سفید شیری مانندی از آن خارج می شود که این قطرات با گذشت کمتر از دو هفته رطوبتشان را از دست داده و خشک شده و تبدیل به یک صمغ نارنجی مایل به قهوه ای می شود که با نام کندر شناخته می شود.

جزییات ...

خواص کلپوره همدانی (مریم نخودی همدانی) در طب سنتی

استفاده از گیاه کلپوره همدانی به طوری که در کتب دارویی قدیمی آمده است، به زمان های دور نسبت داده می شود. بقراط، دیوسکورید، پلین و جالینوس از این گیاه در آثار خود نام برده اند. عصاره این گیاه محتوی مواد موثره زیره است. قسمت مورد استفاده گیاه، سرشاخه گلدار گیاه است.

جزییات ...